Thứ Hai, 12 tháng 6, 2023

Sonnet 18

Tác giả: Trần Đức Phổ & William Shakespeare

1. DẪN

Trong số 154 bài sonnets của William Shakespeare thì bài Sonnet 18 là nổi tiếng nhất, được nhiều người thích nhất, và cũng gây nhiều tranh cãi nhất. Bài này thuộc phần đầu Fair Youth (Vẻ đẹp của trai trẻ) gồm từ bài 1 đến bài 126 được cho là thuộc nhóm thơ tình. Bởi vậy, nhiều người nghĩ nhân vật chính trong Sonnet 18 hoặc là nam thanh, hoặc là nữ tú. Nhưng cũng có người bảo rằng Shakespeare đã tụng ca vẻ đẹp của tuổi trẻ. Lại có người nói bài thơ nhằm mục đích vinh danh chính nó.
Sonnet 18 được nhiều người dịch sang tiếng Việt. Đa phần họ dùng đại từ ‘em’ khi nói về nhân vật chính. Trong khi đó, mạng tiếng Anh phân tích cho rằng chủ thể bài thơ là nam nhân. Bởi vậy, để cho được trung tính như trong nguyên tác Anh ngữ, tôi dùng đại từ xưng hô ‘bạn’ trong bản phỏng dịch này.
.

2. THƠ

SONNET 18
By William Shakespeare

Shall I compare thee to a summer's day?
Thou art more lovely and more temperate:
Rough winds do shake the darling buds of May,
And summer's lease hath all too short a date:

Sometime too hot the eye of heaven shines,
And often is his gold complexion dimm'd;
And every fair from fair sometime declines,
By chance, or nature's changing course, untrimm'd;

But thy eternal summer shall not fade
Nor lose possession of that fair thou ow'st;
Nor shall Death brag thou wander'st in his shade,
When in eternal lines to time thou grow'st;

So long as men can breathe or eyes can see,
So long lives this, and this gives life to thee.
.

3. PHỎNG DỊCH

SONNET 18

Có cần sánh bạn với ngày nắng hạ?
Vẻ mỹ miều, và điềm tĩnh bạn hơn
Gió tháng năm làm run run búp lá
Ngày mùa hè quá ngắn ngủi, khô khan

Có đôi lúc vầng dương soi nóng rát,
Sắc nắng vàng thường nhợt nhạt, mờ phai
Mọi vẻ đẹp đều có phần giảm sút
Bởi tình cờ trời đất bỗng đổi thay

Hạ thắm tươi của bạn là vô tận
Chẳng mất đâu sở hữu nét đẹp riêng
Tử thần cũng không làm chi được bạn
Khi vĩnh hằng không giới hạn lớn lên

Người còn thở, hoặc mắt còn nhìn thấy
Thơ này còn, thì bạn còn sống mãi

8/6/2023
Trần Đức Phổ phỏng dịch 
 

 

Thứ Tư, 7 tháng 6, 2023

Sonnet 116

Tác giả: Trần Đức Phổ & William Shakespeare

SONNET 116
By William Shakespeare

Let me not to the marriage of true minds
Admit impediments. Love is not love
Which alters when it alteration finds,
Or bends with the remover to remove.

O no! it is an ever-fixed mark
That looks on tempests and is never shaken;
It is the star to every wand’ring bark,
Whose worth’s unknown, although his height be taken.

Love’s not Time’s fool, though rosy lips and cheeks
Within his bending sickle’s compass come;
Love alters not with his brief hours and weeks,
But bears it out even to the edge of doom.

If this be error and upon me proved,
I never writ, nor no man ever loved.
.

SONNET 116

Tôi dám chắc không tâm đầu ý hợp
Cách ngăn lòng, thì đâu có tình yêu
Cứ đổi thay với dòng đời thay đổi
Hay rụng rơi diều đứt sợi dây diều

Không! Tình yêu là ngọn đèn hàng hải
Soi trong đêm giông bão chẳng lu mờ
Là Bắc Đẩu cho tàu bè nhìn thấy
Giữa mênh mông biển lơn biết tìm bờ

Yêu đâu chỉ lúc môi hồng má thắm
Rồi lụn tàn khi tuổi đã già nua
Yêu chẳng thể đếm bằng ngày bằng tháng
Mà trường tồn đến tận kiếp nào kia

Nếu chứng minh những điều đó là sai
Tôi ngừng viết, không ai biết yêu ai.

7/6/2023
Trần Đức Phổ phỏng dịch 
 

 

Tình Yêu Và Tình Bạn

Tác giả: Trần Đức Phổ & Emily Brontë

1. DẪN

Emily Brontë là một nhà văn, nhà thơ người Anh thế kỷ 19. Bà là tác giả cuốn tiểu thuyế nổi tiếng Wuthering Heights (Đồi Gió Hú). Giống như nhiều văn thi sĩ lừng danh khác, bà chỉ được văn học sử nhắc đến sau khi chết. Ngoài cuốn tiểu thuyết thành danh kể trên, bà còn làm một số thơ. Thi phẩm mà tôi phỏng dịch dưới đây: “Love And Friendship” của Emily Brontë, được nhiều người chú ý. Trong bài thơ đó, bà đã đề cao tình bạn hơn tình yêu. Xin lưu ý rằng, tình yêu bà nói đến ở đây là thứ tình yêu lãng mạn, sớm nở tối tàn, khác với thứ tình yêu bền vững được gắn kết bởi tình bạn và tình yêu sâu đậm trong cuộc đời vợ chồng.
.

2. THƠ

LOVE AND FRIENDSHIP
By Emily Brontë

Love is like the wild rose-briar,
Friendship like the holly-tree—
The holly is dark when the rose-briar blooms
But which will bloom most constantly?

The wild rose-briar is sweet in spring,
Its summer blossoms scent the air;
Yet wait till winter comes again
And who will call the wild-briar fair?

Then scorn the silly rose-wreath now
And deck thee with the holly’s sheen,
That when December blights thy brow
He still may leave thy garland green.
.
2. PHỎNG DỊCH

TÌNH YÊU VÀ TÌNH BẠN

Tình yêu giống như bụi hoa hồng dại
Tình tri âm như cây lớn trong vườn
Hồng nở hoa còn cây chỉ có lá
Nhưng hoa nào tươi mãi với thời gian?

Hồng ngọt ngào khi mùa xuân ngự trị
Hương thơm lừng hoa nở lúc hạ sang
Nhưng mùa đông rồi sẽ quay trở lại
Ai còn yêu những cánh rã hoa tàn?

Hãy khinh rẻ loài hoa hồng ngớ ngẩn
Và điểm trang cho cây tốt lung linh
Tháng mười hai dù có làm buồn chán
Cây vẫn còn tán lá kết màu xanh.

6/6/2023
Trần Đức Phổ phỏng dịch 
 

 
 

 

Sonnet 130

Tác giả: Trần Đức Phổ & William Shakespeare

1. DẪN

Bản Sonnet thứ 130 của đại thi hào William Shakespeare là một bài thơ tình thuộc dạng hiếm có trong văn chương thế giới. Thông thường, người ta hay ca tụng người yêu của mình bằng cách mô tả những nét kiều mỵ của nàng, nhưng ở đây thi sĩ lại làm điều ngược lại. Mọi mặt của cô nàng đều kém xa các thứ khác trên đời. Đôi mắt nàng không sáng rực rỡ bằng mặt trời, môi nàng không đỏ bằng san hô, da nàng không trắng như tuyết… Tác giả không theo thói khuôn sáo tâng bốc mỹ nhân như cách thông thường của thơ ca lãng mạn, mà đã dùng phép đảo ngược (inverted.) Thực tế thì cô ấy rất xinh đẹp, nhưng thi sĩ chỉ muốn người đọc cảm nhận nàng như một người bình thương chứ không như là tiên nữ ở cõi phàm.
.
2. THƠ

SONNET 130
By William Shakespeare (1564-1616)

My mistress' eyes are nothing like the sun;
Coral is far more red than her lips' red;
If snow be white, why then her breasts are dun;
If hairs be wires, black wires grow on her head.

I have seen roses damasked, red and white,
But no such roses see I in her cheeks;
And in some perfumes is there more delight
Than in the breath that from my mistress reeks.

I love to hear her speak, yet well I know
That music hath a far more pleasing sound;
I grant I never saw a goddess go;
My mistress when she walks treads on the ground.

And yet, by heaven, I think my love as rare
As any she belied with false compare.
.

3. PHỎNG DỊCH

SONNET 130

Mắt nàng không là vầng dương sáng
Môi nàng không đỏ mọng san hô
Nếu tuyết trắng thì ngực nàng xam xám
Tóc của nàng là những sợi đen thô

Tôi đã thấy hoa hồng trắng đỏ
Chẳng thấy đâu đôi má nàng hồng
Nhiều mùi hương thơm tho, quyến rũ
Tuyệt vời hơn hơi thở của nàng

Tôi thích nghe thanh âm nàng nói
Dù kém xa nhạc khúc du dương
Tôi thú nhận chưa bao giờ thấy
Dáng nàng đi vũ điệu nghê thường

Trời làm chứng, nàng là hiếm có
Với bất kỳ nhẫm lẫn sánh so.

30/5/2023
Trần Đức Phổ 
 

 

Thứ Bảy, 3 tháng 6, 2023

Nhìn Thẳng Vào

Tác giả: Trần Đức Phổ & Edgar Albert Guest

SEE IT THROUGH
By Edgar Albert Guest (1881 – 1959)

When you're up against a trouble,
Meet it squarely, face to face;
Lift your chin and set your shoulders,
Plant your feet and take a brace.
When it's vain to try to dodge it,
Do the best that you can do;
You may fail, but you may conquer,
See it through!

Black may be the clouds about you
And your future may seem grim,
But don't let your nerve desert you;
Keep yourself in fighting trim.
If the worst is bound to happen,
Spite of all that you can do,
Running from it will not save you,
See it through!

Even hope may seem but futile,
When with troubles you're beset,
But remember you are facing
Just what other men have met.
You may fail, but fall still fighting;
Don't give up, whate'er you do;
Eyes front, head high to the finish.
See it through!
.

NHÌN THẲNG VÀO

Lúc bạn gặp khó khăn, trở ngại
Hãy thẳng thừng đối diện vấn đề
Ngẩng cằm lên, ưỡn vai cho rộng
Xoạt đôi chân trụ vững như kiềng
Những công việc gian nan hết sức
Càng cố hơn, tận lực của mình
Hoặc thất bại, hoặc là chinh phục
Nhìn thẳng vào, và hãy tiến lên!

Dẫu mây đen bủa vây tứ phía
Và tương lai ảm đạm. mịt mờ
Tinh thần bạn cũng đừng run sợ
Hãy dặn mình chiến đấu ngoan cường
Điều tồi tệ chẳng may ập đến,
Phó mặc cho tất cả rủi may,
Và tránh né cũng đâu yên ổn
Nhìn thẳng vào, và hãy tiến lên!

Dẫu hy vọng mong manh, ít ỏi
Lúc khó khăn bám riết lấy mình
Bạn hãy nhớ rằng đang gặp phải
Việc rất thường của kiếp nhân sinh
Lỡ thất bại, thua trong tranh đấu
Đừng bỏ ngang những chuyện đang làm
Mắt phía trước, đầu cao nhắm đích
Nhìn thẳng vào, và hãy tiến lên!

3/6/2023
Trần Đức Phổ phỏng dịch 
 

 

Lúc Em Già

Tác giả: Trần Đức Phổ & William Butler Yeats

“When You Are Old,” Lúc Em Già là bài thơ tình thi sĩ William Butler Yeats đã dành cho một giai nhân mà ông thầm yêu trộm nhớ. Cách tỏ tình của tác giả lạ lùng, có một không hai. Mở đầu bài thơ ông không ngần ngại nói thẳng với người đẹp rằng khi nàng già tóc bạc, da mồi, mắt quầng thâm… thì hãy lấy sách của ông ra mà đọc, và mơ tưởng về thời thanh xuân hoa mộng. Thuở nàng còn xinh đẹp, có nhiều nam nhân theo đuổi, nhưng chỉ có mỗi chàng là yêu nàng chân tình, yêu cái đẹp tâm hồn nàng chứ không vì vẻ ngoài. Bởi vậy, cho dù thời gian có làm dung nhan nàng tàn tạ, chàng vẫn yêu nàng thà thiết. Nhưng nàng không đoái hoài chi đến chàng, để rồi chàng trở thành bóng chim, tăm cá. Thế nên khi về già nàng sẽ cô đơn và tiếc nuối.
.
WHEN YOU ARE OLD
By William Butler Yeats

When you are old and grey and full of sleep,
And nodding by the fire, take down this book,
And slowly read, and dream of the soft look
Your eyes had once, and of their shadows deep;

How many loved your moments of glad grace,
And loved your beauty with love false or true,
But one man loved the pilgrim soul in you,
And loved the sorrows of your changing face;

And bending down beside the glowing bars,
Murmur, a little sadly, how Love fled
And paced upon the mountains overhead
And hid his face amid a crowd of stars.
.

LÚC EM GIÀ

Lúc em già tóc bạc, và hay quên
Bên bếp lửa, lấy thơ anh ra đọc
Chầm chậm, rồi thả hồn mơ ước
Mắt trong xưa, nay cũng đã thâm quầng

Bao nhiêu người săn đón thuở thanh xuân
Bởi em đẹp, dù thật lòng hay giả ý
Chỉ một người yêu em như tri kỷ
Mãi còn yêu dẫu môi má phai hồng

Cúi đầu bên bếp lửả cháy bập bùng
Kêu khe khẽ, nỗi buồn tình yêu mất
Người xưa đã núi non nào phiêu bạt
Gương mặt chàng giấu kín giữa muôn sao.

2/6/2023
Trần Đức Phổ phỏng dịch 
 

 

Suy Tàn

Tác giả: Trần Đức Phổ & Percy Bysshe Shelley

Mọi thứ trên thế gian này rồi sẽ lụi tàn. Thành quách, tượng đài hoặc đế quốc hùng mạnh đến đâu rồi cũng sẽ sụp đổ tan tành dưới lốc xoáy thời gian. Nội dung bài thơ “Ozymandias” của thi hào Percy Bysshe Shelley đã nói lên điều này qua lời thuật chuyện của một du khách. Ông ta đã tận mắt chứng kiến cảnh tượng điêu tàn nơi bưc tượng khổng lồ Ozymandias trong sa mạc ở Ai Cập. Ozymandias là tên gọi trong tiếng Hy Lạp của Ramesses II, một Pharaoh vĩ đại, đầy quyên lực, cai trị đất nước Ai Cập thế kỷ thứ 13 trước Công Nguyên, thường được biết với danh hiệu Đại Đế Ramesses (Ramesses the Great).
.

OZYMANDIAS
By Percy Bysshe Shelley

I met a traveller from an antique land,
Who said—“Two vast and trunkless legs of stone
Stand in the desert. . . . Near them, on the sand,
Half sunk a shattered visage lies, whose frown,
And wrinkled lip, and sneer of cold command,
Tell that its sculptor well those passions read
Which yet survive, stamped on these lifeless things,
The hand that mocked them, and the heart that fed;
And on the pedestal, these words appear:
My name is Ozymandias, King of Kings;
Look on my Works, ye Mighty, and despair!
Nothing beside remains. Round the decay
Of that colossal Wreck, boundless and bare
The lone and level sands stretch far away.”
.

SUY TÀN

Một du khách kể về vùng đất cổ:
“Không thấy mình, hai chân đá to cao
Đứng trên cát trong sa mạc… Gần đó
Nửa chìm gương mặt nứt, nét mày cau,
Môi nhăn, khinh thị, lạnh lùng ra lệnh
Nói lên rằng nhà điêu khắc tinh thâm
Tạc vào vật vô tri lưu dấu tích
Bàn tay giễu cợt, và lòng dụng tâm;
Ngay nơi bệ hiện rõ ràng dòng chữ:
‘Ta là Ozymandias, vua các vị vua
Hãy chiêm ngưỡng công trình ta vĩ đại!’
Không còn chi. Vòng hủy diệt chẳng chừa
Nào tượng đài, nào thành quách tan hoang
Từng lớp cát thấp cao trải ngút ngàn.”

1/6/2023
Trần Đức Phổ phỏng dịch